Vì sao doanh nghiệp Việt khó huy động vốn ngoại?

Vì sao doanh nghiệp Việt khó huy động vốn ngoại?

Nhà đầu tư nước ngoài sẵn sàng giải ngân, nhưng hầu hết doanh nghiệp trong nước chưa đáp ứng tiêu chí quản trị, tài chính kế toán, xếp hạng tín nhiệm… để tiếp cận dòng vốn ngoại.

Theo PGS. TS Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC), các định chế tài chính quốc tế rất muốn đầu tư vào Việt Nam. Song, mức độ đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của doanh nghiệp trong nước rất thấp. Hiện chỉ có tổ chức kinh tế đầu ngành, nhất là ngân hàng, đủ điều kiện huy động vốn quốc tế, còn doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ gần như không thể tiếp cận.

"Nhà đầu tư nước ngoài không thiếu tiền, chỉ có chúng ta đang thiếu doanh nghiệp và dự án đạt chuẩn để huy động vốn từ họ", ông Huân nói tại Diễn đàn An ninh tài chính số Việt Nam sáng 6/11.

Việc doanh nghiệp khó tiếp cận vốn ngoại đặt ra thách thức lớn, bởi nền kinh tế ước tính cần huy động khoảng 1.500 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2030 để phát triển. Phần lớn nhu cầu này đang phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Ông Nguyễn Hữu Hiệu, Tổng giám đốc FiinGroup, cho rằng tích lũy trong nước sẽ không đủ đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn. Do đó, nền kinh tế cần tìm những kênh dẫn vốn mới. Huy động từ các tổ chức nước ngoài, gồm vay hợp vốn và phát hành trái phiếu, được kỳ vọng là kênh bù đắp quan trọng.

Theo thống kê của FiinGroup, 9 tháng đầu năm các tổ chức kinh tế trong nước đã huy động 24 khoản vay ngoại tệ, tổng giá trị 9,2 tỷ USD. Các ngân hàng đóng góp 12 thương vụ, chiếm tới 68% giá trị, tức khoảng 6,3 tỷ USD. Nhóm phi ngân hàng mới vay được khoảng 3 tỷ USD từ nước ngoài.

Các chuyên gia cho rằng, doanh nghiệp nhỏ và vừa - nhóm chiếm tới 98% số doanh nghiệp - tiếp cận vốn ngân hàng nội địa còn khó, nên vay vốn hay phát hành trái phiếu quốc tế gần như là điều không thể. Để đạt chuẩn huy động vốn quốc tế, doanh nghiệp phải có khung quản trị và tài chính theo tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời được xếp hạng tín nhiệm. Điều này đòi hỏi họ phải chuẩn bị, đầu tư chi phí và nguồn lực trong thời gian rất dài mới đáp ứng.

"Nhà đầu tư quốc tế thường yêu cầu doanh nghiệp được một trong 4 hãng kiểm toán lớn (Big4) kiểm toán và lập báo cáo theo chuẩn mực IFRS thay vì chỉ dùng chuẩn kế toán Việt Nam", ông Hiệu nêu ví dụ.

Các chuyên gia thảo luận tại Diễn đàn An ninh tài chính số Việt Nam sáng 6/11. Ảnh: Ban tổ chức cung cấp

Ngay cả khi đáp ứng đủ tiêu chuẩn, doanh nghiệp và ngân hàng Việt vẫn phải huy động với chi phí cao. Ông Quản Trọng Thành, Giám đốc khối Phân tích, chứng khoán Maybank, cho biết lãi suất vay nước ngoài hiện ở mức 6-8% một năm. Nếu cộng chi phí hoán đổi ngoại tệ (swap), mức này lên tới 8-9%. Trong khi đó, tại Philippines - quốc gia đã đạt hạng tín nhiệm Đầu tư, lãi suất huy động vốn quốc tế chỉ khoảng 4,5-5%.

"Điều kiện tiên quyết là nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên 'đầu tư' (Investment Grade). Điều này sẽ mở ra kênh tiếp cận vốn tốt hơn và chi phí thấp hơn cho doanh nghiệp", Phó chủ tịch VIFC-HCMC nói.

Theo ông, xếp hạng tín nhiệm quốc gia là "trần" cho xếp hạng doanh nghiệp, tức doanh nghiệp hiện nay không được xếp hạng cao hơn tín nhiệm quốc gia. Khi xếp hạng quốc gia được nâng lên, trần của doanh nghiệp cũng tăng theo, qua đó giảm chi phí huy động vốn rất nhiều.

Đồng quan điểm, chuyên gia của Chứng khoán Maybank ước tính nếu Việt Nam đạt hạng đầu tư (Investment Grade), chi phí vay nước ngoài có thể giảm về 5-6%. Khi vốn ngoại giá rẻ chảy vào, mặt bằng lãi suất trong nước cũng sẽ hạ nhiệt và ổn định hơn.

Để làm được việc này, ông Thành đề xuất Chính phủ thành lập ban chuyên trách nâng hạng tín nhiệm quốc gia. Ban này sẽ hoạt động như bộ phận quan hệ nhà đầu tư (IR) của quốc gia, làm việc trực tiếp với S&P, Moody’s, Fitch và các định chế quốc tế để cung cấp thông tin minh bạch, chính xác.

Với các dự án hạ tầng siêu lớn và dài hạn, ông cho rằng Nhà nước nên đứng ra dẫn dắt, vì đây là chủ thể huy động vốn rẻ nhất với mức lãi suất khoảng 4-5% cho sản phẩm trái phiếu chính phủ. Sau đó, Nhà nước tái cấp vốn cho các dự án chiến lược.

Song song với cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia, các chuyên gia cũng kiến nghị mở thêm kênh huy động. Theo ông Huân, TP HCM sắp triển khai các đợt phát hành trái phiếu quốc tế bằng ngoại tệ đầu tiên của một chính quyền địa phương tại Việt Nam, dành cho các dự án hạ tầng trọng điểm. Sau đó, VIFC sẽ xây dựng kênh phát hành trái phiếu quốc tế riêng cho doanh nghiệp với cơ chế đặc thù, giúp dòng tiền được hấp thụ nhanh hơn và việc kiểm soát ngoại hối thuận lợi hơn.

Phương Đông