Vì sao công ty đầu ngành chứng khoán từ chối nhiều thương vụ trái phiếu?

Vì sao công ty đầu ngành chứng khoán từ chối nhiều thương vụ trái phiếu?

Dù chiếm 37% thị phần tư vấn trái phiếu, Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) vẫn từ chối nhiều thương vụ nếu không nắm rõ sức khỏe tài chính của doanh nghiệp, theo Chủ tịch Nguyễn Xuân Minh.

Trong show Chat with Portfolio do Dragon Capital thực hiện, ông Nguyễn Xuân Minh, Chủ tịch Công ty Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS - TCX), cho biết đơn vị này đã từ chối nhiều đề nghị tư vấn phát hành trái phiếu. Theo ông, doanh nghiệp có nhu cầu vốn rất lớn và thường xuyên tiếp cận công ty, nhưng không phải đề nghị nào cũng được chấp thuận.

Lý do không chỉ nằm ở việc đánh giá khả năng huy động vốn của doanh nghiệp. TCBS phải cân nhắc lợi ích của nhóm nhà đầu tư mua trái phiếu - những người có thể chịu ảnh hưởng nếu sản phẩm không đáp ứng chất lượng kỳ vọng.

"Khi bán và phân phối một sản phẩm không tốt, sau này công ty sẽ mất rất nhiều khách hàng đầu ra", ông Minh nói.

TCBS là công ty con thuộc Techcombank (TCB), với vốn sở hữu của TCB lên tới gần 80%. Hiện doanh nghiệp này đứng đầu ngành chứng khoán về vốn điều lệ, dư nợ cho vay ký quỹ và vốn hóa. Theo báo cáo thị trường trái phiếu năm 2025 của HDS Research, TCBS tư vấn phát hành 80.892 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp phi ngân hàng, chiếm 37% tổng giá trị của nhóm này, dẫn đầu thị trường.

Ông Nguyễn Xuân Minh, Chủ tịch Hội đồng quản trị TCBS. Ảnh chụp màn hình

Thay vì chỉ nhìn vào dự án trực tiếp sử dụng vốn, TCBS quyết định tư vấn dựa trên phân tích tổng thể dòng tiền của cả tập đoàn. "Nếu chỉ nhìn đơn thuần vào một thương vụ hay dự án, rủi ro về sau sẽ không nhỏ", ông Minh nói.

Ông Minh cho hay quan hệ lâu năm giữa một số doanh nghiệp với Techcombank giúp TCBS có thêm thông tin về hoạt động và dòng tiền của khách hàng. Với doanh nghiệp chưa có quan hệ trước đó, công ty không đồng ý ngay mà cần thời gian tìm hiểu trước khi quyết định nhận tư vấn phát hành.

Quy trình sàng lọc này được TCBS duy trì trước cả giai đoạn thị trường trái phiếu gặp biến động. Chẳng hạn, năm 2022, khi các vụ việc trên thị trường khiến nhà đầu tư cá nhân ngừng mua trái phiếu, hoạt động tư vấn và phân phối của TCBS gần như đình trệ. Thanh khoản hệ thống suy yếu còn khiến các ngân hàng thu hẹp nguồn vốn cho vay với công ty chứng khoán, buộc công ty chứng khoán này giảm dư nợ margin, ảnh hưởng đến khách hàng.

Ông nói các trái phiếu do TCBS tư vấn trong giai đoạn đó không gặp khó khăn, nhưng thị trường suy giảm vẫn tác động đáng kể đến hoạt động kinh doanh. Sau khủng hoảng, khi nhiều đối thủ thu hẹp hoạt động, thị phần của TCBS có thời điểm tăng lên 80-90%.

"Có rủi ro thì nói là sản phẩm rủi ro, đừng lấp liếm", ông Minh nói, đồng thời cho rằng nhà đầu tư hiện giờ hiểu rõ sản phẩm có lợi nhuận kỳ vọng cao thường đi kèm mức độ rủi ro lớn hơn.

Việc thẩm định dòng tiền toàn tập đoàn cũng có cơ sở từ những bài học của thị trường. VIS Rating - đơn vị xếp hạng tín nhiệm trái phiếu - phân tích 182 doanh nghiệp từng chậm trả trái phiếu cho thấy nguyên nhân không phải là đòn bẩy cao, mà dòng tiền yếu và quản lý thanh khoản kém.

Cụ thể, chưa đến 25% trong số này có tỷ lệ đòn bẩy vượt quá 5 lần hoặc vốn chủ sở hữu âm, trong khi tỷ lệ trung bình của 75% còn lại chỉ là 2,8 lần. Mức này bằng xấp xỉ ngưỡng bình quân của các tổ chức phát hành khác không bị chậm trả trái phiếu. Mặc dù tỷ lệ đòn bẩy ở mức vừa phải, 90% các tổ chức chậm trả trái phiếu không tạo ra đủ dòng tiền từ kinh doanh để trả lãi định kỳ hoặc thiếu thanh khoản trả nợ gốc đến hạn.

Nghiên cứu của VIS Rating cũng chỉ ra gần 40% trái phiếu chậm trả có kỳ hạn phát hành 1-3 năm, thường được dùng cho các dự án dài hạn không tạo ra dòng tiền kịp thời. Khi không có nguồn thu ổn định, các tổ chức phát hành phải phụ thuộc nhiều vào việc dùng nợ mới trả nợ cũ. Ngoài ra, khoảng 40% số trái phiếu chậm trả có tài sản đảm bảo, nhưng khó định giá hoặc khó thanh lý.

Đơn vị xếp hạng tín nhiệm này khuyến nghị không nên đơn thuần nhìn vào đòn bẩy tài chính khi mua trái phiếu doanh nghiệp. Việc đánh giá cần toàn diện, gồm mục tiêu dài hạn khi phát hành trái phiếu, khả năng tạo dòng tiền, cũng như rủi ro trả nợ được giảm bớt thông qua tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán của bên thứ ba.

Tất Đạt