Sẽ thí điểm hệ thống truy vết, thu hồi tiền lừa đảo trực tuyến

Sẽ thí điểm hệ thống truy vết, thu hồi tiền lừa đảo trực tuyến

Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước đang nghiên cứu thí điểm vận hành hệ thống truy vết, thu hồi tiền lừa đảo qua không gian mạng.

Thông tin được Đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an nêu tại Diễn đàn An ninh Tài chính số 2026 tại TP HCM, sáng 6/11.

Ông cho biết đơn vị chức năng của Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước mới đây họp bàn về kế hoạch thí điểm vận hành hệ thống tra soát, truy vết dòng tiền liên quan đến hoạt động lừa đảo, chiếm đoạt tài sản qua không gian mạng, nhằm thu hồi, giảm thiệt hại cho nạn nhân.

Đây là một trong những giải pháp ứng phó với tình hình an ninh mạng và tội phạm công nghệ cao ngày càng phức tạp. Nửa đầu 2026, gần 1.000 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng đã bị lực lượng chức năng phát hiện, với số tiền đến hàng nghìn tỷ đồng.

Đến nay, hệ thống giám sát của Ngân hàng Nhà nước, kết nối với gần 100 tổ chức tài chính đang hoạt động tại Việt Nam, đã ghi nhận hơn 668.000 tài khoản ngân hàng, ví điện tử có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Từ đó, các ngân hàng đã chủ động phát đi hàng triệu cảnh báo và thu hồi, tạm dừng hàng nghìn tỷ đồng dòng tiền liên quan đến hoạt động tội phạm mạng.

Đại tá Nguyễn Bá Sơn phát biểu tại diễn đàn sáng 6/11. Ảnh: Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ

Theo ông Sơn, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh chóng giúp tối ưu hóa hoạt động, nâng cao chất lượng dịch vụ tài chính. Nhưng cùng với đó, thách thức an ninh mạng cũng ngày càng phức tạp. Trước đây, tội phạm mạng mất hàng tháng để điều nghiên hệ thống ngân hàng đồ sộ nhưng nay tận dụng AI để rút ngắn thời gian tìm kiếm lỗ hổng và điểm yếu.

TS Đào Minh Tú, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng, nguyên Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước, cũng cảnh báo tội phạm mạng ngày càng tinh vi, lợi dụng AI, Deepfake để giả mạo, lừa đảo và tấn công hệ thống tài chính. Năm 2025, Việt Nam ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng, trong đó 41% nhắm vào lĩnh vực tài chính, ngân hàng.

Ngoài ra, vẫn còn nguy cơ rò rỉ dữ liệu nội bộ và thông tin nhạy cảm của khách hàng do quản trị thiếu chặt chẽ. Máy tính lượng tử phát triển cũng đe dọa các chuẩn mã hóa truyền thống đang bảo vệ giao dịch, chữ ký số và dữ liệu ngân hàng.

Đại tá Nguyễn Bá Sơn cho biết Bộ Công an sẽ tiếp tục phối hợp với Ngân hàng Nhà nước, các bộ, ngành, tổ chức tài chính và doanh nghiệp, bảo đảm an toàn hệ thống thông tin, dữ liệu, góp phần hình thành môi trường số an toàn, ổn định.

Bộ cũng đang phối hợp với các cơ quan, ủy ban của Quốc hội trong quá trình trình Quốc hội xem xét, thông qua Dự thảo Luật Bảo vệ an ninh dữ liệu tại kỳ họp này.

Theo ông Sơn, giai đoạn tới, cần chuyển đổi tư duy từ "bảo vệ sau khi triển khai" sang "bảo đảm an ninh ngay từ khâu thiết kế" (Security by Design), nhằm hạn chế lỗ hổng, giảm thiểu rủi ro, tăng khả năng chống chịu của các hệ thống tài chính số.

Giải pháp đồng thời là hoàn thiện cơ chế phối hợp, tăng cường chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng thực thi. Tiếp đến là đẩy mạnh nghiên cứu, làm chủ và ứng dụng các công nghệ chiến lược, đặc biệt là AI phục vụ phòng thủ mạng, giải pháp mật mã hậu lượng tử (Post-Quantum Cryptography), các sản phẩm an ninh mạng do doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu, phát triển.

TS Đào Minh Tú đề xuất bảo vệ nghiêm ngặt dữ liệu ngân hàng, thông tin cá nhân và dữ liệu sinh trắc học. Theo ông, ngành ngân hàng cần từng bước tự chủ công nghệ lõi, phát triển các mô hình AI tiếng Việt trên hạ tầng nội địa, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng và dịch vụ bảo mật nước ngoài.

Ông gợi ý chuẩn hóa dữ liệu nghiệp vụ và xây dựng khung quản trị AI; chuyển sang nền tảng xử lý dữ liệu theo thời gian thực thay vì tổng hợp dữ liệu vào cuối ngày, xây dựng hệ thống cảnh báo và phòng vệ 3 lớp; thiết lập các lớp bảo vệ kỹ thuật cho trợ lý AI và xây dựng lộ trình nâng cấp mật mã hậu lượng tử (PQC).

Viễn Thông