Những doanh nghiệp vẫn thành công dù không còn CEO huyền thoại

Những doanh nghiệp vẫn thành công dù không còn CEO huyền thoại

Apple, Walmart và Disney từng khiến nhà đầu tư lo lắng khi CEO qua đời, nhưng các công ty này vẫn đang phát triển thịnh vượng.

Ngày 12/11, hãng chip Nvidia (Mỹ) thông báo Jensen Huang từ chức CEO và rời HĐQT, vài ngày sau khi ông liên tiếp vướng bê bối ngoại tình.

Quyết định này đặt dấu chấm hết cho 33 năm Huang đồng sáng lập và lãnh đạo Nvidia, đưa công ty này từ một hãng sản xuất phần cứng cho game thành hãng chip giá trị nhất thế giới - trung tâm cơn sốt AI toàn cầu.

Sự việc khiến nhiều người bi quan về triển vọng của Nvidia, khi không còn người được coi là gương mặt của công ty. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy các doanh nghiệp biểu tượng của Mỹ khi mất lãnh đạo vẫn tìm được cách vươn lên những nấc thang mới. Có doanh nghiệp làm được điều đó nhanh chóng, nhưng cũng có công ty phải trải qua một thời gian chật vật.

Apple

Khi Steve Jobs - CEO huyền thoại của Apple qua đời năm 2011 sau thời gian dài chống chọi với bệnh ung thư, Apple đã có sẵn kế hoạch chuyển giao. Tim Cook tiếp quản vị trí CEO vài tuần trước đó. Cook là cánh tay phải của Steve Jobs và điều hành hãng này trong suốt thời gian Steve nghỉ chữa bệnh.

Việc Steve Jobs từ chức CEO từng khiến nhiều người lo ngại cho tương lai của Apple. Một số cho rằng Tim Cook lên chức sẽ làm "Táo khuyết" mất đi bản sắc. Tuy nhiên, trong thư gửi nhân viên Apple năm 2011, Cook viết rằng công ty này "sẽ không có gì thay đổi".

Cổ phiếu Apple giảm chưa đến 1% trong ngày Jobs qua đời, dù giới đầu tư vẫn hoài nghi liệu Cook - người có thế mạnh về vận hành hơn là tầm nhìn, có đủ năng lực dẫn dắt công ty hay không. Và Cook đã chứng tỏ mình làm được.

Trong thời gian lãnh đạo, ông giám sát việc ra mắt nhiều sản phẩm và dịch vụ, trong đó có những danh mục mới như Apple Watch, AirPods và Vision Pro, cùng các dịch vụ iCloud, Apple Pay, Apple TV và Apple Music.

Dưới sự dẫn dắt của ông, vốn hóa Apple tăng từ khoảng 350 tỷ lên 4.000 tỷ USD. Doanh thu hàng năm tăng gấp 4 lần, lên hơn 416 tỷ USD năm ngoái. Công ty mở rộng hiện diện trên toàn cầu, có mặt tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Apple cũng vận hành hơn 500 cửa hàng bán lẻ. Trong nhiệm kỳ của ông, hãng tăng thêm hơn 100.000 nhân sự và nâng số thiết bị đang hoạt động lên hơn 2,5 tỷ.

Cook rời vị trí CEO từ tháng 9 năm nay, nhường chỗ cho John Ternus - từng là Phó chủ tịch cấp cao phụ trách kỹ thuật phần cứng. WSJ tính toán nếu một nhà đầu tư bỏ 100 USD mua cổ phiếu Apple vào ngày Cook nhậm chức, khoản đầu tư đó trị giá 2.305 USD vào ngày ông rời đi.

Tim Cook (trái) và Steve Jobs tại trụ sở Apple ở California tháng 7/2010. Ảnh: Reuters

Disney

Disney bước vào thời kỳ được gọi là "giai đoạn đen tối" trong nhiều năm sau khi nhà sáng lập Walt Disney qua đời vì ung thư phổi cuối năm 1966. Phố Wall lo ngại công ty giải trí gắn liền với tên tuổi nhà sáng lập có tầm nhìn xa này sẽ gặp nhiều khó khăn.

Thực tế, cổ phiếu Disney từng tăng vọt trong vài năm sau khi Walt Disney qua đời, nhờ Disney World mở cửa năm 1971. Tuy nhiên, sau đó là giai đoạn sa sút kéo dài hơn một thập kỷ. Ban lãnh đạo khi đó bị mắc kẹt chỉ vì luôn tự hỏi "Walt sẽ làm gì?". Khi không có câu trả lời chắc chắn, họ thường chọn phương án thận trọng nhất có thể, trái ngược với những gì một người luôn tìm tòi cái mới như Walt sẽ làm.

Kể từ khi Walt Disney qua đời, những người đứng đầu hãng truyền thông, giải trí này đều là thành viên gia đình Disney hoặc cộng sự lâu năm của nhà sáng lập. Cựu Chủ tịch Ron Miller - con rể của Walt Disney đã cố gắng đưa công ty tiến lên, nhưng cuối cùng lại mất chức trong cuộc tranh giành quyền lực. Năm 1984, Disney còn đứng trước nguy cơ bị hai nhà đầu tư thâu tóm, nhưng cuối cùng đã vượt qua.

Bước ngoặt đến vào tháng 9/1984, khi Disney bổ nhiệm Michael Eisner làm Chủ tịch kiêm CEO. Trong 14 năm đầu, Eisner đã đưa vốn hóa của Disney từ 3 tỷ USD lên khoảng 70 tỷ USD.

Dưới thời Eisner, Disney phát hành nhiều bộ phim hoạt hình ăn khách như Nàng tiên cá, Aladdin, Vua sư tử, Câu chuyện đồ chơi và Hoa Mộc lan. Ông cũng mở rộng các công viên chủ đề và khách sạn của Disney, đồng thời mở thêm hàng trăm cửa hàng bán lẻ Disney Store. Năm 1995, Eisner mua lại các kênh truyền hình ABC và ESPN, đồng thời mở rộng hoạt động của công ty thông qua các dự án kinh doanh trên Internet, sở hữu các đội thể thao và sản xuất các vở diễn Broadway.

Disney hiện là công ty truyền thông - giải trí hàng đầu thế giới, với khoảng 231.000 nhân viên trên toàn cầu cuối năm ngoái. Doanh thu tài khóa năm 2025 của hãng đạt hơn 94 tỷ USD.

Walmart

Khi qua đời vì ung thư xương năm 1992, Sam Walton đang giữ chức Chủ tịch đế chế bán lẻ do mình sáng lập. "Dù Walton để lại một công ty ở đỉnh cao, vẫn có nỗi lo dai dẳng rằng Walmart không còn như trước", Wall Street Journal viết. Tuy nhiên, những người kế nhiệm vẫn tiếp tục áp dụng công thức của Walton. Đó là kiên trì tiết kiệm và giữ giá bán thấp.

Các CEO của Walmart sau này đều không phải là người nhà Walton. Các con của ông không tham gia điều hành công ty. Con trai cả Rob Walton từng làm Chủ tịch. Trong khi Jim và John từng tham gia HĐQT.

Walmart hiện là chuỗi bán lẻ lớn nhất thế giới. Họ vừa thu hút nhóm khách hàng thu nhập cao - những người tìm kiếm giá trị và sự tiện lợi, trong khi vẫn giữ được tệp khách hàng cốt lõi là người tiêu dùng thu nhập thấp. Cổ phiếu Walmart tăng 468% trong 10 năm qua, vượt xa mức 264% của chỉ số S&P 500, một phần nhờ chiến lược kép này. Đây là điều mà nhiều đối thủ chưa thể sao chép thành công.

Năm năm qua, hãng này còn mở rộng mảng bán hàng trực tuyến, triển khai dịch vụ giao hàng trong một giờ, ra mắt Walmart+ để cạnh tranh với Amazon Prime. Hãng cũng gây dựng mảng quảng cáo để cải thiện biên lợi nhuận. Walmart còn là hãng bán lẻ đầu tiên trong lịch sử đạt vốn hóa 1.000 tỷ USD.

Hà Thu (tổng hợp)