Khoảng trống thu gom, tái chế hơn nửa triệu rác điện tử
Khoảng trống thu gom, tái chế hơn nửa triệu rác điện tử Lượng rác thải điện tử tăng hơn bốn lần sau 8 năm, song phần lớn vẫn chảy vào kênh thu mua đồng nát tự phát thay vì các cơ sở tái chế đạt chuẩn. Tại Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường ngà

Khoảng trống thu gom, tái chế hơn nửa triệu rác điện tử
Lượng rác thải điện tử tăng hơn bốn lần sau 8 năm, song phần lớn vẫn chảy vào kênh thu mua đồng nát tự phát thay vì các cơ sở tái chế đạt chuẩn.
Tại Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường ngày 18/11, ông Hồ Kiên Trung, Phó cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết năm 2022 Việt Nam phát sinh khoảng 516.000 tấn chất thải điện tử, tương đương 5,3 kg mỗi người. Mức này tăng hơn 4 lần so với 116.000 tấn năm 2014.
Trong đó, thiết bị điện tử nhỏ chiếm khoảng 209.000 tấn, thiết bị trao đổi nhiệt (tủ lạnh, điều hòa) 105.000 tấn và vật dụng điện, điện tử cỡ lớn 85.000 tấn.
Ông Trung đánh giá hệ thống thu gom, tái chế hiện chưa đáp ứng yêu cầu do mạng lưới chính thức thiếu đồng bộ và việc phân loại rác điện tử tại nguồn chưa phổ biến. Một phần chất thải vẫn được thu gom, tháo dỡ và xử lý qua các kênh phi chính thức.
Việt Nam cũng chưa thống kê được chính xác khối lượng rác thải điện tử thu gom, tái chế qua kênh chính thức. Việc này gây khó khăn cho giám sát trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu.
Theo ông, chất thải điện tử nếu không được lưu giữ, tháo dỡ và xử lý đúng quy trình có thể phát tán kim loại nặng, chất ô nhiễm vào không khí, đất và nước, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là người lao động trực tiếp.
Ông Hồ Kiên Trung, Phó cục trưởng Cục phó Môi trường, phát biểu tại diễn đàn, ngày 18/11. Ảnh: Gia Chính
Lý do khiến rác thải điện tử khó được tái chế chính thức, là mạng lưới thu gom ve chai, đồng nát có lợi thế tiếp cận người dân. Theo bà Nguyễn Thị Thùy Linh, đồng sáng lập Tagom, người thu mua đồng nát có thể đến tận nhà, gom mua nhiều loại thiết bị và thanh toán ngay, trong khi các điểm tiếp nhận chính thức chưa thực sự thuận tiện.
Thiết bị cũ sau khi được thu mua thường được phân loại để lấy những bộ phận có giá trị như lõi đồng, nhôm tản nhiệt, linh kiện điện tử. Phần vật liệu ít giá trị kinh tế hoặc chứa thành phần nguy hại có nguy cơ bị thải bỏ không đúng cách. Bà Linh cảnh báo nếu không được kiểm soát, hoạt động tháo dỡ thủ công sẽ gây ô nhiễm đất, nước và không khí tại các điểm tập kết.
Rủi ro khác là cháy nổ trong quá trình thu gom, vận chuyển. TS Lê Danh Quang, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, cho biết nhiều thiết bị như điện thoại, máy tính xách tay, tai nghe không dây và pin sạc dự phòng sử dụng pin lithium-ion.
Theo ông Quang, pin bị nghiền ép, va đập... có thể xảy ra hiện tượng thoát nhiệt mất kiểm soát, làm nhiệt độ tăng nhanh, sinh khí và phát lửa. Khi pin bị bỏ chung với rác sinh hoạt, chúng có thể bị chèn ép trong quá trình thu gom, vận chuyển hoặc xử lý.
Tại các cơ sở tái chế thủ công, việc đập phá linh kiện, đốt dây điện để thu hồi kim loại còn làm tăng nguy cơ cháy và phát tán chất độc hại.
Pin sau khi sử dụng được thu gom. Ảnh: Tagom
Để khắc phục khoảng trống trong thu gom, tái chế rác điện tử, ông Hồ Kiên Trung cho rằng cần thực hiện hiệu quả trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu (EPR), bảo đảm nghĩa vụ tái chế được thực hiện thực chất, minh bạch và có thể giám sát. Theo đó tỷ lệ tái chế bắt buộc đối với điện thoại di động là 15%; máy tính bảng, máy tính xách tay 9%; tivi và màn hình máy tính 7%; tủ lạnh, điều hòa, lò vi sóng 5%.
Bên cạnh trách nhiệm của doanh nghiệp, cần mở rộng điểm tiếp nhận thiết bị điện tử cũ tại khu dân cư, siêu thị điện máy, trường học, cơ quan và cơ sở bảo hành. Việc kết nối nhà sản xuất - phân phối, người thu mua phế liệu và cơ sở tái chế sẽ giúp thiết bị hết hạn sử dụng được chuyển đến các đơn vị xử lý đáp ứng yêu cầu môi trường, thay vì thất thoát qua những kênh không được kiểm soát.
Ông Trung cũng đề xuất ứng dụng mã QR, mã định danh và cơ sở dữ liệu số để theo dõi thiết bị từ khi đưa ra thị trường đến lúc được thu hồi, tái sử dụng, tái chế hoặc xử lý. Hệ thống dữ liệu cần kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà sản xuất, đơn vị thu gom và cơ sở tái chế, giúp truy xuất nguồn gốc, kiểm tra khối lượng và đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm EPR.
Ngoài ra, những người đang làm việc trong mạng lưới tái chế thủ công cũng cần được hỗ trợ chuyển đổi, từng bước tham gia chuỗi thu gom chính thức.
Gia Chính
Bình luận (0)
Đăng nhập để bình luận
Vui lòng đăng nhập để tham gia thảo luận cùng cộng đồng GVN.