Chuyên gia: Mua sắm công nên ưu tiên vật liệu tái chế

Chuyên gia: Mua sắm công nên ưu tiên vật liệu tái chế

Ưu tiên sản phẩm dùng vật liệu tái chế trong mua sắm công để tạo đầu ra ổn định, giảm rủi ro đầu tư và thúc đẩy doanh nghiệp phát triển kinh tế tuần hoàn, theo chuyên gia.

Đề xuất được các chuyên gia nêu tại phiên đối thoại cấp cao của hội nghị thường niên lần thứ 18 Diễn đàn Bàn tròn châu Á - Thái Bình Dương về Tiêu dùng và Sản xuất bền vững (APRSCP), ngày 26/10.

Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động bên lề Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026, đồng thời góp phần triển khai Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021-2030.

Ông Sanjay Kumar, nguyên Chủ tịch APRSCP, chuyên gia về mua sắm công (Ấn Độ), cho rằng thiếu sự bảo đảm về nhu cầu tiêu thụ là một trở ngại lớn khi mở rộng quy mô các mô hình kinh tế tuần hoàn. Doanh nghiệp có thể phải đầu tư thiết bị, điều chỉnh quy trình sản xuất và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật mới, nhưng vẫn đối mặt rủi ro nếu nguyên liệu tái chế không ổn định về số lượng, chất lượng hoặc sản phẩm làm ra không tìm được người mua.

Các chuyên gia tại phiên đối thoại cấp cao, ngày 26/10. Ảnh: An Phương

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, rủi ro này càng đáng kể. Việc thay đổi dây chuyền sản xuất thường đòi hỏi vốn và thời gian, trong khi nguồn cung vật liệu thứ cấp có thể chưa đáp ứng yêu cầu vận hành. Nếu không có hợp đồng tiêu thụ đủ chắc chắn, doanh nghiệp khó chứng minh hiệu quả đầu tư và thuyết phục tổ chức tài chính cấp vốn.

Do đó ông Kumar đề xuất sử dụng mua sắm công xanh để tạo lực cầu ban đầu cho sản phẩm tuần hoàn. Việt Nam có thể tận dụng quy mô chi tiêu công, được ông dẫn ra ở mức khoảng 16% GDP, để ưu tiên các sản phẩm đáp ứng tiêu chí bền vững và có sử dụng vật liệu tái chế.

Theo chuyên gia, khi cơ quan nhà nước trở thành khách hàng của những sản phẩm này, doanh nghiệp có thêm cơ sở dự báo nhu cầu, tính toán sản lượng và xây dựng phương án đầu tư. Các dự án tuần hoàn nhờ đó có khả năng chứng minh tính khả thi tài chính tốt hơn, thu hút vốn và mở rộng sản xuất.

"Đây cũng là cách chuyển từ khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện sang tạo ra động lực kinh tế cụ thể", ông Kumar nói, thêm rằng thay vì chỉ yêu cầu doanh nghiệp giảm phát thải hoặc tăng tỷ lệ tái chế, chính sách cần giúp họ nhìn thấy thị trường cho những sản phẩm được tạo ra từ quá trình chuyển đổi.

Tương tự, TS Saravanee Singtong, Giám đốc Ban Chính sách bền vững thuộc Văn phòng Hội đồng Chính sách quốc gia về Giáo dục đại học, Khoa học, Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo Thái Lan (NXPO), cũng nhấn mạnh khoảng cách cung - cầu là một rào cản đối với kinh tế tuần hoàn.

Bà cho rằng cần tạo lập thị trường trước, trong đó mua sắm xanh là công cụ quan trọng để kích hoạt nhu cầu. Khu vực tư nhân chỉ có thể duy trì đầu tư khi đạt được quy mô kinh tế cần thiết về khối lượng nguyên liệu và có đầu ra đủ ổn định.

"Nếu thiếu hai điều kiện này, những mô hình tuần hoàn có thể dừng ở quy mô thử nghiệm, khó trở thành hoạt động kinh doanh có khả năng tự duy trì", bà nói.

Từ góc độ đầu tư, TS Zinaida Fadeeva, Trưởng nhóm Hợp phần Hỗ trợ chính sách của Chương trình SWITCH-Asia thuộc Liên minh châu Âu, cho rằng doanh nghiệp không thể đầu tư vào kinh tế tuần hoàn chỉ dựa trên lòng tốt hay mong muốn bảo vệ môi trường.

Do đó, theo chuyên gia, câu hỏi quyết định là mô hình tuần hoàn có giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, tăng năng suất hoặc tạo thêm nguồn thu hay không. Những mục tiêu môi trường cần được chuyển thành giá trị kinh tế đủ rõ để thuyết phục nhà sản xuất, nhà đầu tư và người tiêu dùng tham gia.

Sản xuất phân bón hữu cơ tại Khu liên hợp xử lý chất thải Bình Dương (BIWASE). Ảnh: Lê Tuyết

Trước đó, bà Nguyễn Thanh Giang, thành viên Ban điều hành Liên minh tái chế bao bì (PRO) Việt Nam, Tổng giám đốc Tetra Pak Việt Nam, cho rằng một trong những khó khăn cốt lõi của hoạt động thu gom và tái chế tại Việt Nam nằm ở giá trị thương mại của vật liệu sau tái chế.

Theo bà Giang nhựa tái chế hoàn toàn có thể được đưa trở lại chu trình sản xuất để khép kín vòng đời sản phẩm. Tuy nhiên, chi phí tạo ra vật liệu này hiện vẫn cao hơn nguyên liệu nguyên sinh. Doanh nghiệp vì thế phải giải đồng thời ba bài toán: kiểm soát chi phí, thuyết phục người tiêu dùng chấp nhận mức giá phù hợp và duy trì biên lợi nhuận.

"Chuỗi giá trị tuần hoàn chỉ có thể vận hành ổn định khi sản phẩm đầu ra có giá trị thương mại và nhà sản xuất chủ động sử dụng nguyên liệu tái chế", thành viên Ban điều hành PRO Việt Nam nói. Do đó, thay vì chỉ tập trung thu gom, xử lý chất thải, các bên cần tạo dựng thị trường cho sản phẩm tái chế, hình thành cơ chế vừa thúc đẩy nguồn cung, vừa kéo nhu cầu từ phía doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Hội nghị APRSCP lần thứ 18 do Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn, Đại học Quốc gia TP HCM chủ trì, với sự tham gia của cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, tổ chức tài chính và các đối tác phát triển trong, ngoài nước.

Bên cạnh phiên đối thoại cấp cao, hội nghị tổ chức bốn phiên chuyên đề về công nghệ và tài chính xanh; kinh tế tuần hoàn trong ngành nhựa, dệt may; sản xuất thông minh và truy xuất nguồn gốc số; sản xuất bền vững, cộng sinh công nghiệp và kinh tế sinh học tuần hoàn.

Hội nghị cũng hoàn thiện dự thảo Thông điệp APRSCP 2026 tại TP HCM, trong đó nhấn mạnh các giải pháp có tính khả thi, nâng cao năng lực doanh nghiệp, cải thiện khả năng tiếp cận tài chính và thúc đẩy hợp tác khu vực đến năm 2030.

Lê Tuyết